تاریخچه بربت ارجان
در پائیز سال ۱۳۶۱ در حین ساخت سدی بر روی رود مارون در منطقه ارجان ، بهبهان (استان خوزستان کنونی) آرامگاهی مربوط به ايلاميان كشف شد که ۳۴۰۰ سال قدمت داشت. اين آرامگاه حاوی تابوتی بزرگ از جنس برنز بود، به شكل وان كه درپوش آن در زمان كشف، در زير آن قرار داشت.آلات و ادوات تدفين هم در درون و هم در بيرون تابوت قرار داشتند. اين اجسام عبارت بودند از؛يك حلقه طلايی،نود و هشت دگمه زرين، يك خنجر، يك ميله نقرهای، تُنگ برنزی،ساغری برنز، ده ظرف استوانهای شكل و يك سينی برنز با تصاويری تاريخی…
بر روى آن جام،هفت طبقه حکاکی شده،به چشم میخورد.در آن دوره و چه بسا پیشتر این عدد ۷ مقدس بوده و نماد خاصی از عقاید مذهبی-معنویِ آن زمان بنظر میرسد که در این جام،با گیسبافتهایی از هم جدا شده که نشانهی اقلیمهایی خاصی است.
به ترتیب مساحت
*دور اول :شاهان،وزرا،اُسرا و شکارگاهها و حیواناتی که به غنیمت برای سلاطین برده میشدند،هستند.
*دور دوم : اقشار مختلف از کشاورزان،پرندگان و درختانِ آن زمان،نقش بسته شدند.
*در دور سوم: خانواهی سلاطین و وزرا و حیوانات خاص آنها بودند.
*در دور چهارم: نوازندگان مختلف با سازهای گوناگون،اعم از؛چنگ،بربت (لیر)،تنبیره،نی،سُرنا،دایره ترسیم شدهاند که بصورت گروه نوازی کنار هم مشغول به نواختن هستند.
*دور پنجم: حیوانات اقلیمی اسلیمی مقدس هستند.
*دور ششم و در مرکز آن هفتم: گلی با ۱۶ پر است. این گل،از گذشته در تمدنهای بپیشتر نیز وجود داشته و جزو یکی از برجستهترین نمادهای باستانی،با نامهای مختلف و تعداد پَرهای گوناگون،مانند:۸،۱۲و ۱۶ پَر،که برگرفته از گلی با نماد خورشید و به نامهایی مثال : (داوودی،نیلوفر ووووو) نام برده میشده و حتی بعدها هم تا دورهی هخامنشیان،۱۲ پرِ آن،نمادی پر رنگ میباشد.
در سازهای حك شده،یكى از آنها،سازی افقی-عمودی با نام بربت (یا به زبان غربی:لیر) بود،این ساز،سازی U شکل است که بر روی آن پوست بسته میشود،و سیمهای آن،از روی خَرَک گذر میکنند تا بسته شوند به ساز.و البته در آن دوران،اکثر سازهای این دسته، پوستدار بودند.
در سال ۱۳۹۰ مورد توجه ‘سیفالله شکری’ سازگر و پژوهشگر،قرار گرفت و توسط آن،بازسازى و نامش «ارجان» یا همان ارگانِ زمان خودش،نامگذاری شد . در همان سال،برای اولین بار توسط رابعه زند نواخته (بازنوازی) و یک سال بعد بطور رسمی بر روی صحنه،بصورت تکنوازی،نواخته شد… در نوروز ۱۳۹۵ خبرگزارى ايسنا،فیلمی از مصاحبه و نوازندگی رابعه زند با ساز بربت ارگان (ارجان) را روی سایتها منتشر کرد و مورد استقبال بسیاری از مردم قرار گرفت…اکنون این ساز،هم بصورت سولو (تکنوازی) و هم،گروهنوازی، نواخته میشود،و این یعنی جایگذاری سازهای باستان در ارکسترهای امروزی،معنای خاصی به جهانِ تمدن و ارکستراسیون موسیقی میدهد.